Leestijd: 8 minuten

Cultuurbeleid en -beleving

Belangrijkste realisaties

  • Renovatie van Bac Art Lab als werkplaats op het snijpunt van kunst en wetenschap
  • Oprichting van de Geassocieerde Faculteit Kunsten als integrerend deel van de universiteit
  • Lancering van de website “Cultuur opent je ogen” als geïntegreerd cultuuraanbod
  • Oprichting van het Erfgoedlabo en het KU Leuven Institute for Cultural Heritage (Herkul)
  • Versnelde digitalisering van het rijke KU Leuven erfgoed aan archieven en kunstcollecties
© KU Leuven

Begrijpen en handelen, in kunst en wetenschap

Kunst en cultuur bieden, net zoals wetenschap, een heel eigen kijk op onze complexe meerlagige werkelijkheid. Kunst en wetenschap inspireren elkaar en de vervlechting van hun uiteenlopende benaderingen kan leiden tot vernieuwende inzichten rond bijvoorbeeld duurzaamheid of digitalisering. De recente oprichting van de Geassocieerde Faculteit Kunsten is in dit opzicht cruciaal en geeft aan dat de kunsten meer dan ooit deel zijn van onze universitas

Door voort te bouwen op onze rijke traditie, hebben we ook cultuurbeleving de plaats gegeven die haar toekomt. We moeten hier ook het brede domein van het erfgoed bij betrekken. Hier wil de KU Leuven met haar bijzonder rijk patrimonium sowieso een voortrekkersrol opnemen. De voorbije jaren hebben we dat gedaan door in te zetten op conservatie van ons patrimonium, op digitalisering van archieven en kunstcollecties en op wetenschappelijk onderbouwde ontsluiting in al zijn vormen. 

Kunst en cultuur zijn en blijven meer dan ooit deel van onze universitaire identiteit. 

Kunst en wetenschap 

Verbeelding en creativiteit zijn vormen van ‘begrijpen’ en ‘handelen’ die zowel wetenschap als kunst kenmerken. Ze zijn dus een essentieel onderdeel van onze universitas. Op die manier dragen ook de kunsten bij tot de rijkdom van deze universiteit, niet alleen in de humane wetenschappen, maar ook in wetenschap en technologie en biomedische wetenschappen. 

Ik geef enkele voorbeelden. De vele tentoonstellingen van KU Leuven Bibliotheken of van KADOC en recent ook de virtuele tentoonstelling van het Book Heritage Lab, zijn telkens het resultaat van synergie tussen kunst en wetenschap. Dat is zo in Leuven, maar ook internationaal. Zo was KU Leuven via de Commissie Actuele Kunst zowel in 2017 als in 2019 aanwezig op de Biënnale van Venetië met colloquia en seminars. Dit alles geeft aan hoeveel belang we hechten aan een geïntegreerd tentoonstellingsbeleid voor de KU Leuven met aandacht voor toenemende kwaliteitseisen, infrastructuur en publieksoriëntatie. Die lijn willen we aanhouden.

We hebben daarbij ook echt oog voor vernieuwing gehad. Met de renovatie en heropening van het Bac Art Lab bieden we een hedendaagse kunstwerkplaats aan met ruimte voor kunstenaars in residentie, maak- en toonplekken, maar ook een forum voor debat over hedendaagse kunst en wetenschap, tentoonstellingen, en onderwijs via seminars en electives, en dat alles binnen een authentiek en origineel erfgoedgebouw. Met BacArt hebben we voortaan een unieke ontmoetingsplek voor kunst en wetenschap. 

Een bijzondere faculteit, zoals alle andere

Kunst en cultuur werden ook institutioneel deel van onze universiteit. In samenwerking met Luca School of Arts hebben we de Geassocieerde Faculteit Kunsten (GFK) opgericht als deel van de Groep Humane Wetenschappen. “Geassocieerd” omdat de onderwijsbevoegdheid voor het hoger kunstonderwijs vooralsnog niet bij de universiteit ligt. Maar ook omdat we ze op termijn helemaal binnen de KU Leuven een plaats willen geven, zoals we eerder met Architectuur en de Industriële Ingenieurswetenschappen hebben gedaan. 

De algemeen directeur van LUCA School of Arts fungeert als decaan van de GFK en is waarnemer in het (Bijzonder) Groepsbestuur, de (Bijzondere) Academische Raad en de Universiteitsraad. De vicedecanen onderwijs en onderzoek van LUCA zijn ook vicedecanen van de GFK en zetelen als waarnemer in respectievelijk de Onderwijsraad, en de Raad voor Onderzoeksbeleid en de Adviesraad Onderzoek van de Humane Wetenschappen. Net zoals in de andere faculteiten van de Groep Humane Wetenschappen is het onderzoek georganiseerd in onderzoekseenheden, verdeeld over de vier campussen (Gent, Brussel, Genk en Leuven), die alle personeelsleden met een onderzoeksopdracht verenigen en die ook onderzoeksprojecten kunnen verwerven. 

Niet alleen in organisatie en in onderzoek worden zo belangrijke stappen gezet, maar ook in onderwijs. De decretale regels bepalen momenteel dat enkel de LUCA School of Arts bachelor- en masterdiploma’s in de kunsten kan uitreiken. Wel worden er sinds kort opleidingsonderdelen tussen LUCA en KU Leuven uitgewisseld en kunnen KU Leuven studenten, mits toelating, een artistieke minor bij LUCA opnemen. 

De GFK kan alvast het diploma van doctor in de kunsten uitreiken en beschikt daarvoor over een eigen doctoraatsopleiding, die onderdeel is van de Doctoral School for the Humanities and Social Sciences. Dit werpt ook internationaal zijn vruchten af. Zo zijn de University of Helsinki en Aalto University binnen het kader van de Global PhD Partnerships interessante partners voor de GFK en neemt ze in het kader van Una Europa deel aan PhD workshops, OpenU, Una4Career en Una Europa Seed Funding.

Kortom, de GFK geeft gestalte aan het artistiek onderzoek, in maximale interactie en synergie met de KU Leuven als geheel. Dit is belangrijk voor LUCA School of Arts én voor KU Leuven. Maar het werk is nog niet af. We bouwen verder aan de groei van het artistiek onderzoek en de ondersteuning van de onderzoekers. We houden ook de uitbouw van een volwaardige faculteit met onderwijsbevoegdheid voor kunstopleidingen op de agenda. 

Cultuurbeleving en -participatie 

Ook op cultuurbeleving hebben we sterk ingezet, niet alleen voor het bredere publiek, maar ook voor onze studenten en onze staf, met een ruime waaier van mogelijkheden om cultuur in al haar vormen te ontdekken en actief mee te beleven. Denk maar aan de gestructureerde jaarwerking van de Dienst Cultuur onder de noemer ‘Cultuur opent je ogen’, en haar cultuurkaart. We hebben ook een zeer nauwe samenwerking opgezet met de vele studenteninitiatieven zoals het Leuvens Universitair Koor, het Universitair Symfonieorkest, het Universitair Harmonieorkest, het Interfacultair Theaterfestival, het Campustoneel en Ithaka. Dit was enkel mogelijk dankzij de vlotte samenwerking met de Dienst Cultuur en Lokocultuur.

We hebben ook alsmaar intenser samengewerkt met de Leuvense cultuurhuizen en -initiatieven: de museumnacht in Museum M, het Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant 20/21, de prestigieuze tentoonstellingen en het stadsfestival van Kunst Leuven vzw (Utopia, Arenberg, Knal in 2021) of nog het boeken- en leesfestival Druk in Leuven – om er maar enkele te noemen. De aanstelling van Luc Rombouts als curator beiaardcultuur door de stad en KU Leuven in 2020 zorgde voor de verankering van een bloeiende beiaardcultuur, met groot potentieel voor onderzoek, innovatie en onderwijs. 

Het is nu zaak om dit actieve Leuvense cultuurbeleid en –aanbod, met o.a. de cultuurkaart, verder uit te breiden naar de andere campussen, rekening houdend met de eigenheid en de mogelijkheden van elke campus. Met het Concertgebouw in Brugge en met Bozar en de AB in Brussel zijn eerste stappen gezet, met ook ruimte voor een associatiebrede samenwerking.

Erfgoed 

KU Leuven heeft een bijzonder rijke collectie erfgoed: historische gebouwen die mee haar identiteit bepalen, kunstpatrimonium, academische collecties en archieven. In de afgelopen periode zijn er tal van initiatieven genomen om dit geheel beter te organiseren, en de unieke kwaliteiten ervan te ontsluiten. 

Met de oprichting van het interdisciplinaire KU Leuven Institute for Cultural Heritage (Herkul) in 2021 beschikken we over een uniek samenwerkingsplatform, met een geïntegreerde onderzoeksagenda tussen KU Leuven onderzoekers, de erfgoeddiensten en archieven van de KU Leuven. Cultural heritage is ook één van de vier pijlers van Una Europa, waar KU Leuven onderzoekers nauw samenwerken met onderzoekers uit de zeven andere partneruniversiteiten. Zij plaatsten alvast de ontwikkeling van een joint PhD op de agenda. 

KU Leuven is ook actief en stichtend lid van het recent opgerichte Erfgoedlabo, dat alle erfgoedinitiatieven van stad Leuven, regio en universiteit verenigt. Het ‘Leuvense model’ staat er. Dat zijn geen ijdele woorden! Naast kennisdeling en de gezamenlijke zorg voor infrastructuur, behoort ook – op termijn – de bouw van een heus erfgoeddepot tot de ambities. Om de toekomst van erfgoed nog beter te verzekeren en te verankeren, is ook resoluut ingezet op een verdere digitalisering van met name archieven en kunstcollecties zodat ze toegankelijk worden voor onderzoekers en belangstellenden wereldwijd. Ook de ontsluiting van ons historisch erfgoed voor breed publiek verdient verdere aandacht.

Oog voor cultuur

Cultuur en Kunst zijn dragende componenten binnen onze universitaire gemeenschap. Het is dan ook essentieel dat we instellingsbreed en met alle actoren blijven inzetten op dit domein. Want “oog voor cultuur” maakt écht het verschil. Voor staf én studenten. We blijven er werk van maken.

Ik dank de diensten, actoren en commissies in en rondom de universiteit die kunst, cultuur en erfgoed een voorname plaats geven. Ik dank de collega’s op de campussen die elders in Brussel en Vlaanderen de contacten leggen met lokale huizen om kunst en cultuur dichter bij onze studenten en medewerkers te brengen. Ik moedig onze studenten aan die als lid van onze koren, ensembles en ateliers de universiteit creativiteit bijbrengen. Ik verwelkom de Faculteit Kunsten. Ik verwacht dat ze ons vooruitgang zal brengen op manieren die we nu nog niet altijd scherp zien.