Leestijd: 13 minuten

Een innovatief ecosysteem

Belangrijkste realisaties

  • Topjaren voor de KU Leuven in economische termen
  • De universiteit verder uitgegroeid tot een krachtige innovatiemotor 
  • LRD als lid van TenU, de groep van de tien meest performante Technology Transfer Offices (TTO’s) wereldwijd
  • De meest innovatieve Europese universiteit, in de Europese Hoofdstad van Innovatie
  • Het grote netwerk van alumni verbonden door het nieuwe KU Leuven Connect
  • Verdere uitbouw van onze mecenaatswerking en, daardoor, versterking van onze slagkracht
© KU Leuven

De meest innovatieve universiteit van Europa

Economisch bekeken heeft onze universiteit sinds 2017 topjaren gekend. Onze inkomsten uit de vier geldstromen samen bedroegen in 2020 maar liefst 1.192.854.791 euro. In 2017 was dat nog 976.936.857 euro. Dat is een groei van 22,1 procent in vier jaar tijd. Zulke vooruitgang hebben we, op het integratie-effect van 2013 naar 2014 na, niet eerder gekend. 

Is dat de verdienste van een rector? Het is het resultaat van wat we samen doen. De tweede (o.a. BOF en FWO), de derde (overheidsbijdragen toegepast wetenschappelijk onderzoek, inclusief IOF en Europese programma’s) en de vierde geldstroom (o.a. contractonderzoek met de privésector, wetenschappelijke dienstverlening, valorisatie) gingen er met respectievelijk 39,2, 40,5 en 25 procent elk stevig op vooruit. 

Dat geeft aan dat de groei het werk is van veel onderzoeksteams, maar ook van wie hen ondersteunt en begeleidt. De toename in de tweede en de derde geldstroom is deels de vertaling van slim en krachtig onderhandelen, onder meer over de financiële opstappen voor BOF (+35 miljoen euro), IOF (+20 miljoen) en FWO (+40 miljoen). Ook de vertrouwensband tussen rectoraat, algemeen beheer en Leuven R&D is hier een bepalende factor. Er zijn veel middelen bijgekomen, middelen die grotendeels de vele onderzoekseenheden, departementen en divisies verder voeden.

De eerste geldstroom ging er met ‘slechts’ 13,1 procent op vooruit. Dat zijn onze eigenlijke werkingsmiddelen en die dreigen door het niet honoreren van enkele kliks (d.i. de toename van middelen bij stijging van studentenaantallen) en een ondermaatse indexering achterop te lopen bij de andere stromen. De groei in de werkingsmiddelen van de voorbije jaren is hoofdzakelijk de faculteiten en de departementen ten goede gekomen. Denk maar aan de stevige impuls voor bijkomend AAP en ATP in de faculteiten voor de implementatie van het strategisch plan. Of aan de groeipaden voor het ZAP waardoor we een aantal extra professoren hebben kunnen aantrekken in sleuteldomeinen binnen elk van de drie wetenschapsgroepen.

Er komen ongetwijfeld moeilijker jaren aan. Alles laat vermoeden dat de economische gevolgen van COVID-19 zich bij alle maatschappelijke actoren zullen laten voelen. Onze inkomsten kunnen hierdoor onder druk komen te staan. De KU Leuven heeft bovendien ook zijn ziekenhuis dat tijdens de pandemie van onschatbare waarde is gebleken, maar waarvoor de overheidsfinanciering niet navenant is bijgesteld. Om al deze redenen zal de ruimte voor bijkomende uitgaven in de komende jaren wellicht beperkt zijn. Er zullen ervaren bestuurders met realiteitszin en goed afgelijnde prioriteiten nodig zijn om die grote KU Leuven-vloot door woeliger water te loodsen. 

Motor van innovatie

Voor het vierde jaar op rij voert de KU Leuven de door Reuters samengestelde lijst van meest innovatieve universiteiten in Europa aan. Het is een mooie erkenning voor de ijzersterke positie van onze universiteit in de wereld van innovatie en valorisatie. In het domein van technologietransfer zijn we een internationaal leidende universiteit en dat is de voorbije jaren nog versterkt. Ons Technology Transfer Office (TTO) KU Leuven Research & Development (LRD) is hier de drijvende kracht, samen met de vele onderzoekers die in de LRD-divisies actief zijn.

Vorig jaar werd LRD uitgenodigd om lid te worden van TenU. We komen zo in het kleine kransje van de meest toonaangevende universitaire TTO’s, in het gezelschap van de universiteiten van Cambridge, Oxford, Edinburgh en Manchester, Imperial College, University College London, Columbia University, MIT en Stanford University. Het is een bijzondere erkenning. Het is vooral een enorme kans om beter te worden en om onze impact door internationale samenwerking nog te vergroten.

Voor veel onderzoekers van onze universiteit en haar ziekenhuizen is LRD een huis van vertrouwen. Velen kennen LRD als facilitator bij het afsluiten van dienstverleningsovereenkomsten. Voor anderen is LRD een onmisbare hulp in complexe dossiers van samenwerking met de privésector, de ontwikkeling van spin-offs, vragen in verband met intellectuele eigendom of de aanpak van licentiëring. LRD is nog toegankelijker geworden, ook voor de humane wetenschappen. 

De voorbije jaren werden opnieuw verschillende beloftevolle spin-offs gelanceerd met een bijzondere maatschappelijke meerwaarde. Denk aan toepassingen van artificiële intelligentie, klimaatvriendelijke technologie of de bestrijding van mentale stress. Ook voor onze deelname aan de Europese programma’s zoals Horizon 2020 en in de toekomst Horizon Europe is LRD een cruciale schakel. 

Onze universiteit heeft ook actief deelgenomen aan Europese publiek-private consortia zoals het Innovative Medicines Initiative (IMI-2). Langs dit kanaal kwamen er veel bijkomende onderzoeksmiddelen en werd ook een uitgebreid netwerk opgebouwd met ondernemingen, andere onderzoeksinstellingen en overheden. Deelname aan deze onderzoeksconsortia zorgt voor een injectie van opgebouwde kennis en ervaring in het ganse Vlaamse onderzoeks- en ontwikkelingssysteem. 

Onze bijdrage aan welvaart en welzijn

Enkele jaren geleden werd de jaarlijkse bruto toegevoegde waarde van de KU Leuven (zonder haar ziekenhuizen) op ongeveer 7,4 miljard euro geschat. Wie dat afzet tegen een werkingsfinanciering van om en bij de 450 miljoen euro, ziet hoe groot het multiplicatoreffect is. Beseft de Vlaamse regering dat wat wel eens als ‘werkingsmiddelen’ wordt omschreven, in essentie een beperkte investering met een enorm terugverdieneffect is? Vlaanderen, België en Europa verdienen dit terug in de vorm van economische groei en toename van welvaart en welzijn. 

De bijdrage die we daarenboven leveren in, voor en met Leuven is uitzonderlijk. Het Leuvense ecosysteem is één van de meest indrukwekkende in continentaal Europa. Een stad van amper 100.000 inwoners, met een comprehensieve universiteit en één van de beste universitaire ziekenhuizen van Europa, met leidende kennisinstellingen zoals imec en VIB, en een bloeiende wereld van spin-offs en startups. 

Al sinds 2006 investeert de KU Leuven in de uitbouw van wetenschapsparken, uitgerust met infrastructuur voor kennisintensieve bedrijven. Op het wetenschapspark Arenberg zijn we er de laatste vier jaar in geslaagd om de beschikbare ruimte in het Innovatie- & Incubatiecentrum (I&I), Interleuven en de Bio-Incubator Leuven volledig in te vullen. We hebben een nieuw masterplan (juni 2020) uitgewerkt. Een nieuwe Bio-incubator werd gebouwd en de plannen voor een volgende liggen al klaar. We bereiden ook een tweede I&I-centrum voor. De afwerking van het gebouw dat Flanders Make, Sirris en de KU Leuven huisvest (Mechatronica I) is eveneens een feit.  

We hebben in dit domein de voorbije jaren grote stappen gezet. Veel is mogelijk als alle neuzen in dezelfde richting staan. Zo is in samenwerking met de Stad Leuven en de NMBS een joint venture opgericht om een nieuwe site, Leuven Noord (24 ha gelegen tussen Station Leuven en de E314), te ontsluiten als bijkomend wetenschapspark. De Mindgate van Leuven wordt zo nog wat groter. 

Het hoeft niet te verbazen dat de Stad Leuven in 2020 door de Europese Commissie uitgeroepen werd tot de European Capital of Innovation. De meest innovatieve universiteit in de meest innovatieve stad: een mooi koppel dat samen zorgt voor een bruisend ecosysteem in een welvarende regio. En ja, dat komt met nieuwe uitdagingen, want een hoge levenskwaliteit komt ook met hoge vastgoedprijzen. Dat is één van de redenen waarom de burgemeester en de rector samen het gesprek aangaan met de burgemeesters uit de omliggende gemeenten om de residentiële mogelijkheden te kunnen verruimen. 

KU Leuven op vele plaatsen

Ook in de andere regio’s waar onze universiteit actief is, zijn belangrijke stappen gezet. Ik neem hier het voorbeeld van West-Vlaanderen en Limburg.

In de regio West-Vlaanderen zijn we stichtend partner van de incubator Hangar K in Kortrijk en interageren we ook sterk met de pas opgerichte Brugge.Incubator. We nemen actief deel aan de investeringsprogramma’s in infrastructuur die in de schoot van TUA West zijn gedefinieerd en die vooral inzetten op de domeinen machinebouw en mechatronica, nieuwe materialen, blauwe energie en voeding en zorg. Mede met de steun van POM West-Vlaanderen kwamen onder meer het Circular Materials Center en het Lipidlab tot stand op Campus Kulak Kortrijk, evenals het bewegingslabo en The Ultimate Machine & The Ultimate Factory op onze Campus Brugge. Ook aan het nieuw op te richten Flanders Make-gebouw in Kortrijk participeren we met KU Leuven, samen met onze partnerhogeschool Vives.

De West-Vlaamse campussen zijn ook bruggenhoofden voor de ganse KU Leuven naar het economisch en maatschappelijk weefsel uit die regio. Vanuit West-Vlaanderen is, in interactie met onze campussen in Gent, sterk ingezet op bilaterale contracten. In het kader van de toekomstige Ma-na-ma’s in artificiële intelligentie (AI in Business & Industry) en mechatronica (Smart Operations & Maintenance) is een netwerk opgezet van lokale bedrijfspartners die niet alleen mee vorm geven aan de Ma-na-ma’s maar ook tekenen voor meer structurele onderzoekssamenwerking. 

Ook in Limburg is de KU Leuven actief. Zo zijn we de trekker van EnergyVille, één van de voornaamste Europese innovatiehubs in het domein van duurzame energie en intelligente energiesystemen. EnergyVille is een samenwerking tussen KU Leuven, VITO, imec en UHasselt. Het ontwikkelt de kennis en de technologieën om de transitie naar een energie-efficiënte, gedecarboniseerde en duurzame stedelijke omgeving te ondersteunen. EnergyVille toont aan wat in samenwerking mogelijk is. Het is de complementariteit van de partners die toelaat om de hele waardeketen van het energiesysteem te integreren in het onderzoek. Dit reikt van materialen en componenten tot het niveau van hele energiesystemen, businessmodellen en strategieën. Energyville, met haar ca. 400 onderzoekers, is gevestigd in het industriegeoriënteerde ecosysteem van Thor Park, het wetenschapspark in Genk. Ook in Thor Park participeert de KU Leuven. 

Daarenboven investeert KU Leuven onder meer via LRD en het Gemma Frisius Fonds in verschillende Limburgse bedrijven en startups met een sterk innoverend karakter op internationaal niveau. Vaak gaat het om spin-offs van de universiteit. Op C-mine, de Genkse hotspot voor artistiek talent, hebben de academische opleidingen van onze Faculteit Kunsten hun stek.

Ondernemerschap

De ecosysteembenadering en onze enorme impact op economie en samenleving creëren veel kansen voor onze studenten. Omgekeerd zijn het net die studenten die, eens ze de status van alumnus of alumna bereiken, hun plaats zoeken in dat ecosysteem: in onze ziekenhuizen, in de kennisinstellingen, spin-offs en startups of, waarom niet, met een eigen onderneming. 

We staan soms versteld van de radicaal vernieuwende ideeën die studenten en (jonge) onderzoekers hebben, ideeën die vaak voortvloeien uit onderwijs of onderzoek aan onze universiteit. Echter, de stap naar het opzetten van een eigen bedrijf is niet vanzelfsprekend. Om dat alles te faciliteren werd recent KU Leuven KICK gelanceerd, een opvolger van het succesvolle LCIE (Leuven Community for Innovation driven Entrepreneurship), een netwerk dat ondernemerschap wil bevorderen en aanmoedigen onder studenten, onderzoekers en docenten. 

KICK helpt studenten om hun innovatieve ideeën om te zetten in succesvolle businessmodellen, in nauwe samenwerking met het Student Career Center van de KU Leuven. Het Product Innovation Project (PIP) is een voorbeeld van een succesvol initiatief waarbij studenten in een interdisciplinair team gedurende een volledig academiejaar samenwerken om een oplossing te vinden voor een project aangereikt door een projectsponsor. Er is ook de KICK Academy, één van mijn geesteskinderen. De KICK Academy bundelt verschillende onderwijsprogramma’s die studenten kunnen volgen om hen de nodige ondernemerschapsvaardigheden aan te leren.

300.000 alumni en mecenassen in binnen- en buitenland

De KU Leuven telt meer dan 300 000 alumni. We koesteren deze ruime groep van ambassadeurs van onze universiteit. Zij vervullen een belangrijke rol in hun school, bedrijf, diplomatieke post, overheidsdepartement, ziekenhuis, NGO of internationale organisatie. Meer dan een tiende van hen zijn internationaal actief, op zending of omdat ze terugkeerden naar hun thuisland. Zij zijn onze antennes in de maatschappij, hier en elders, en exponenten van waar de KU Leuven voor staat. Met een vernieuwde Dienst Fondsenwerving en Alumnirelaties willen we onze band met hen versterken.

Al in november 2017 hebben we een nieuwe Raad voor Alumnibeleid opgericht, bestaande uit een gelijkwaardige delegatie van bestuurders van de alumniverenigingen en van universitaire beleidsdragers. In deze intussen vlot functionerende adviesraad geven vertegenwoordigers van het rijke landschap van facultaire alumnikringen, regionale en thematische kernen en internationale chapters samen met decanen vorm aan een gedragen alumniwerking. Deze raad heeft een strategisch plan voor alumnibeleid uitgewerkt en heeft dat onder impuls van het Alumni Office ook al in sterke mate gerealiseerd. Hierbij enkele voorbeelden.

In een vernieuwd afsprakenkader van universiteit en faculteiten met de alumniverenigingen is helderheid gecreëerd over hun wederzijdse relatie. Meteen werden zo ook, voor het eerst, de facultaire kringen en deelverenigingen erkend als partners van de KU Leuven, met een gedeelde verantwoordelijkheid voor alumniwerking. Dit netwerk van alumni wordt sinds 2020 verbonden door ons gloednieuw platform KU Leuven Connect. Georganiseerd in facultaire groepen en kringen, regionale kernen en internationale chapters vinden alumni elkaar terug met enkele muisklikken. In één oogopslag zie je het aanbod van activiteiten, events en informatie voor een specifieke doelgroep. Aanvullend houdt een vernieuwde elektronische nieuwsbrief afgestudeerden op de hoogte van het reilen en zeilen aan onze universiteit. En sinds begin 2021 kunnen alle alumni gratis gebruik maken van onze KU Leuven Bibliotheken. 

De Dienst Fondsenwerving en Alumnirelaties is het centrale orgaan voor mecenaat en sponsoring. Hij staat in voor de ondersteuning van onderwijs en onderzoek, de instandhouding van het eeuwenoude erfgoed en de versterking van internationalisering. Jaar na jaar kunnen wij rekenen op een belangrijk aantal schenkingen, legaten, fondsen en leerstoelen. Dat bleef ook het geval in 2020, middenin de pandemie. De golf van solidariteit die ons de afgelopen tijd heeft bereikt, is ongezien. Zo heeft het COVID-19 fonds dankzij het brede KU Leuven-netwerk in een recordtempo 2,7 miljoen euro opgehaald voor snelle respons vanuit klinisch onderzoek.

Het netwerk van schenkers aan de KU Leuven bestaat momenteel uit maar liefst 9.940 donateurs, waaronder 2.495 alumni en een aantal major donors, die in 2020 een totaal van 20.612.073 euro aan giften ter beschikking hebben gesteld. Daarmee konden 224 fondsen en 116 leerstoelen investeren in straffe wetenschap en kansrijke innovaties. 

Dank 

Sinds maart 2020 heeft de COVID-19 pandemie onze samenleving in haar greep, met grote gevolgen op sociaal en economisch vlak. Meer dan ooit zoeken wetenschappers, ondernemers, overheden en burgers oplossingen voor een leefbare toekomst. 

Ook de KU Leuven zal hier haar volle verantwoordelijkheid moeten nemen. Dankzij onze rijke traditie van innovatiegericht ondernemerschap, ingebed in en gecombineerd met excellent onderzoek en onderwijs, is onze instelling hierop alleszins voorbereid. Ik wil erover waken dat ze deze belangrijke rol ook straks kan blijven vervullen. 

Ik dank alle betrokkenen in onderzoek en onderwijs die meezochten naar innovatieve oplossingen in samenwerking en tot nut van het Vlaamse en bredere ecosysteem, in het bijzonder ook onze stafleden van LRD, DOC, Dienst Fondsenwerving en Alumnirelaties, onze IOF managers, en evenzeer onze staf van communicatie en externe relaties die allen zo belangrijk zijn voor het voeden van dit uniek ecosysteem.