Leestijd: 6 minuten

Interdisciplinaire samenwerking

Belangrijkste realisaties

  • Oprichting en financiering van meerdere beloftevolle KU Leuven Instituten
  • Versterking van Metaforum als interdisciplinaire denktank van onze universiteit
  • Gezamenlijke aanstelling van ZAP door meerdere departementen of faculteiten
  • Invoeren en stimuleren van interdisciplinaire doctoraten
  • Aanmoediging van interdisciplinair onderzoek door de Interdisciplinaire Netwerken (ID-N)
© shutterstock

Muren doorbreken: samenwerken over disciplines heen

Wetenschappelijk onderzoek en academisch onderwijs kijken in toenemende mate over de grenzen van het eigen vakgebied heen. De Vlaamse en Europese onderzoeksfinanciering ondersteunt deze evolutie. Samenwerking met andere disciplines beperkt zich niet tot het nieuwsgierigheidsgedreven of het meer probleemoplossend onderzoek. Ze zet zich door in de breedte van de wetenschap, al verschillen de diepgang en de snelheid waarmee dit gebeurt erg tussen wetenschapsgebieden. 

Bibliometrische en patentanalyses tonen aan dat interdisciplinaire samenwerking leidt tot inzichten die men nooit zou hebben opgedaan met de collega’s binnen de eigen dienst of afdeling. De aandacht voor interdisciplinariteit overstijgt dus het niveau van een ‘hip discours’. De voorbije jaren heb ik precies daarom hard gewerkt om de KU Leuven in te schrijven in deze toekomstgerichte beweging. Al onderstreep ik graag dat interdisciplinariteit niet haaks staat op eenieders disciplinaire identiteit. Disciplinaire degelijkheid is een noodzakelijke voorwaarde om te komen tot echte interdisciplinariteit.

We hebben een rijke beleidsvisie uitgewerkt die stilaan tastbaar wordt. Ze omhelst verschillende (complementaire) initiatieven die elkaar onderling versterken zoals de KU Leuven Instituten, de verruiming van de opdracht van Metaforum, de Interdisciplinaire netwerken, de aanmoediging van gezamenlijke aanstellingen en doctoraten en het openstellen van de KU Leuven Kernfaciliteiten. 

KU Leuven Instituten

De KU Leuven Instituten zijn interdisciplinaire platformen met kritische massa die onderzoeksgroepen uit verschillende disciplines samenbrengen rond een wetenschappelijk thema. Ze worden gevormd rond excellentiepolen en speerpunten of rond internationaal herkenbare programma’s zoals grand challenges, hebben grote impact en zetten de KU Leuven met oog op externe samenwerking op de kaart. Eén en ander werd verduidelijkt in volgend interview

Ik ben trots op wat de trekkers van de erkende instituten samen gerealiseerd hebben. Het universiteitsbestuur heeft zich toegelegd op de conceptontwikkeling, de oproep tot gesprek over de disciplinaire grenzen heen, de verzekering van incubatiefinanciering en de evaluatie van de strategische plannen. Maar het zijn de initiatiefnemers zelf die de echte inspanningen leveren. Ik zie de ideeën en voorstellen opborrelen vanuit alle hoeken van de universiteit. De KU Leuven krijgt zo nieuwe pieken op haar hoogvlakte, naast robuuste entiteiten met een traditie van interdisciplinaire samenwerking zoals het HIVA, LUCAS, Rega Instituut, Energyville of KADOC

De kwaliteit van de voorgelegde plannen is indrukwekkend en werkt inspirerend. Ze geven een mooie inkijk in wat gerealiseerd kan worden wanneer disciplines vervlechten. In deze beleidstermijn zagen meerdere Instituten het levenslicht. Ze ontwikkelen zich rond breinonderzoek, oncologisch onderzoek, micro- en nanoschaalintegratie, de studie en waardering van cultureel erfgoed, de ontsluiting van intellectueel erfgoed van het premoderne Europa, het onderzoek naar de milieuvriendelijke productie en recyclage van metalen en mineralen, artificiële intelligentie, multi-omica analyses van individuele cellen en plantgerelateerd onderzoek. Dit overzicht geeft aan dat verschillende disciplines zich als krachtige trekkers profileren en ook over grenzen van groepen heen radicaal het verschil maken.  

Samenwerking stimuleren

Om stappen voorwaarts te zetten in het interdisciplinair onderzoek is echter meer nodig. We moeten de combinatie zoeken van een aangepaste omgeving, een gerichte inzet van middelen en voldoende investering in mensen. Op elk van die domeinen zijn grote stappen voorwaarts gezet. 

Een omgeving om elkaar te ontmoeten: Metaforum. Om interdisciplinaire samenwerking te voeden is gesprek nodig, dialoog tussen disciplines en over de grenzen heen. Dat is deel van ons blijven zoeken naar betere en meer volledige antwoorden op de maatschappelijke vraagstukken van vandaag. We hebben stevig geïnvesteerd in de mogelijkheden van Metaforum. De staf is uitgebreid, de stuurgroep is vernieuwd, en de verankering is met de resonantieraad verdiept. 

De kern van de opdracht blijft dezelfde: krachtige, wetenschappelijk onderbouwde standpunten ontwikkelen vanuit interdisciplinaire werkgroepen, doorgaans met als doel een reële impact te hebben op het maatschappelijk debat. Deze impuls heeft mooie resultaten opgeleverd met een waaier aan actieve werkgroepen rond de Post-Exit-Covid-19-aanpak, de toekomst van de gezondheidsberoepen, de rol van experten in de samenleving en multiregionaliteit. Zodra de pandemie het toelaat, zetten we de volgende stap met de verdere uitbouw van het Leuven Institute for Advanced Study, dat aan Metaforum een belangrijke internationale dimensie zal geven. 

Deuren openen voor mensen: gezamenlijke aanstellingen en interdisciplinaire doctoraten. We vinden het belangrijk dat departementen en faculteiten afspraken maken om waar nuttig of nodig samen te investeren in nieuwe professoren of onderzoekers. Dat is de gedachte achter de gezamenlijke aanstellingen van ZAP. Van deze mogelijkheid wordt goed gebruik gemaakt. In de Groep W&T zijn vijftien nieuwe mandaten in een samenwerking tussen departementen of met de Groep BMW ingevuld. Ook de interdisciplinaire doctoraten hebben een dergelijke brugfunctie. De doctoraatsscholen hebben een werkbare methode voor de gecombineerde doctorstitel ontwikkeld. 

Middelen om gericht te stimuleren: de Interdisciplinaire Netwerken. Interdisciplinaire samenwerking mag zich niet beperken tot grootschalige initiatieven. Onderzoekers moeten de kans krijgen elkaar te ontdekken en te exploreren of synergie en convergentie tot meer diepgang, nieuwe methoden en completere antwoorden kunnen leiden. Dit type van verkenning is vaak thema- en projectgebonden en kan dus tijdelijk en eerder kleinschalig zijn. Hiertoe heeft het universiteitsbestuur de Interdisciplinaire Netwerken of ID-N-interventiecategorie in het leven geroepen.  

De ID-N-projecten stimuleren interdisciplinair toponderzoek dat uitdagend en inspirerend is en een grote, mogelijks disruptieve nieuwheidswaarde heeft. Het kan gaan om onderzoek met een hoog blue sky-gehalte, maar ook om projecten met hoge maatschappelijke relevantie. Eigen aan ID-N is dat telkens wordt gestreefd naar een unieke combinatie én interactie van kennis en expertise uit diverse disciplines, met bij voorkeur een grote ‘disciplinaire afstand’. 

Dank voor het samen-werken

Ik wil iedereen bedanken die de ‘en-en’ mee mogelijk gemaakt heeft: de grondleggers van de Instituten, de vele collega’s die deuren hebben geopend en elkaar opgezocht hebben, de Dienst Onderzoekscoördinatie en de doctoraatsscholen die de nodige instrumenten hebben uitgewerkt, de stuurgroep van Metaforum, de groepsbesturen die de mogelijkheden voor gezamenlijke aanstellingen hebben verkend, de ICTS-collega’s die daartoe de knopen in SAP hebben ontward, en alle anderen die multidisciplinariteit hebben mogelijk gemaakt en in de praktijk gebracht . 

Samen-werken was hier nodig. U heeft samengewerkt, met velen, en mét resultaat.