Leestijd: 7 minuten

Leiderschap tijdens corona

Belangrijkste realisaties

  • Impact van het rectorenoverleg op het federale en Vlaamse pandemiebeleid
  • KU Leuven aan zet in het uittekenen van het pandemiebeleid voor het hoger onderwijs
  • Een slagkrachtige en wendbare universiteit in de crisissituatie
  • Succesvolle toepassing van zowel ‘helemaal digitaal’ als ‘complex hybride’ onderwijs
  • Lage incidentie door een performante test-and-trace-aanpak
  • Geen enkele besmettingscluster op de campussen
  • UZ Leuven in koppositie van de ziekenhuizen voor opvang en zorg COVID-patiënten
© KU Leuven

Een gevecht met kleurcodes en tegen coronamoeheid

2020 was een annus horribilis. Een pandemie die leidde tot meer dan 800.000 geregistreerde besmettingen en bijna 23.000 doden. Dit scenario stond evident niet in mijn verkiezingsprogramma. Die grote vloot genaamd KU Leuven door een zo woeste storm loodsen, veranderde nagenoeg alles in mijn doen en laten als rector. Maar er wijzigde ook veel aan onze universiteit en aan uw leren, leven en werken. We hebben dat ondanks de omstandigheden goed gedaan.

Anders besturen

Alles werd anders dan anders tijdens de eerste maanden van de pandemie. De afstand tot de politieke besluitvorming werd nog veel korter. Dat heeft een verschil gemaakt. Lobbyen voor de volksgezondheid, het was op cruciale momenten mijn taak, voor en achter de schermen. Herhaaldelijk, en zeker in maart en juli 2020, hebben de Vlaamse rectoren mee het verschil gemaakt door de druk op de federale regering op te voeren. Het voorzitterschap van de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) werd zo bij momenten een bijzonder omvangrijke opdracht. De steun van de Vlaamse rectoren en de constante voeding door onze virologen, infectiologen en biostatistici maakte die opdracht doenbaar en zorgde ervoor dat van de stem van de wetenschap kracht uitging. Ja, ik denk dat we op cruciale momenten levens gered hebben. Dat klinkt gewichtig, maar het heeft ook gewicht. 

In de universiteit was een heel andere benadering van bestuur nodig. Waar we in normale tijden geduldig wikken en wegen in collegiale besluitvorming, is in deze pandemie uit noodzaak geopteerd voor een zekere eenheid van commando. Dat heeft toegelaten om snel en proactief te schakelen. Het gebeurt niet snel dat rapporteringslijnen van de ene dag op de andere verlegd worden en een rector elke dag rechtstreeks afstemt met technische of ICT-diensten. Maar ook dat is bepalend geweest voor onze manier van werken in deze gezondheidscrisis. De perfecte verstandhouding tussen rectoraat en algemeen beheer heeft veel mogelijk gemaakt.  

Te midden zoveel ontwrichtende onzekerheid houdt elke beslissing risico’s in. Comfortabel besturen is het niet in zo’n crisistijd, al denk ik dat alle beslissingen weloverwogen waren en waar mogelijk gestoeld op de meest recente wetenschappelijke inzichten. Op de piek van een eerste golf beslissen om de examens on campus te organiseren was niet vanzelfsprekend. In mei het onderwijsmodel voor oktober uitwerken was dat evenmin. Evenwicht houden tussen het creëren van kansen voor studenten en het beperken van risico’s voor de meest kwetsbaren leidde tot gepieker. De keuze om het academiejaar aan te vatten met veel onderwijs op de campus werd verguisd, maar ook toegejuicht. Ook als gejoel en applaus even luid weerklinken, moet iemand beredeneerd knopen doorhakken. Ik denk te mogen zeggen dat ik die handschoen opgenomen heb. 

Een uniek pad

De KU Leuven heeft haar verantwoordelijkheid genomen. De pandemiematrix voor het hoger onderwijs is in mijn kantoor uitgewerkt. De Vlaamse matrix voor studentenactiviteiten is ontwikkeld door de Leuvense studentenvertegenwoordigers, in een puike samenwerking met stad, rectoraat en Leuvense hogescholen. Ons universitair ziekenhuis is alom geprezen, ook door de algemene ziekenhuizen, voor de rol die het gespeeld heeft in de ontwikkeling van protocollen voor de zorg en behandeling van COVID-19-patiënten. En voor zo veel meer.

We hebben een logistiek huzarenstukje neergezet, met z’n allen. Het was een gevecht met kleurcodes, bezettingsgraden en tegen coronamoeheid. We hebben soms gesakkerd op wat niet kon of nog niet mogelijk was. Maar laten we eerlijk zijn: er zijn bergen verzet.

De digitale ondersteuning van ons onderwijs stond ver voor op wat andere universiteiten en hogescholen neer konden zetten, mede dankzij al het werk dat al geleverd was in het kader van het Going Digital-beleidsplan. Tijdens de zomermaanden werd de uitrusting en streamingcapaciteit in onze lokalen en auditoria op punt gezet. We toonden ons wendbaar op schakelmomenten, zelfs bij de start van de tweede lockdown. De (examen)planners en onderwijsondersteuners hebben bij herhaling het onmogelijke gerealiseerd. Onze studentenvoorzieningen hebben vele extra mijlen gelopen voor het welbevinden van onze studenten, eerst met de KU Leuven staat (anderhalve meter) achter jou en daarna met Thuis aan KU Leuven. Dit was KU Leuven, ten voeten uit. Dit zijn jullie, ten voeten uit. 

De KU Leuven heeft in deze pandemie een uniek pad bewandeld. Door te opteren voor meer dan 90 procent examens on campus, in het belang van de student en in het voordeel van dat broodnodige sociaal contact. Door te kiezen voor de moeilijke weg, die van blended onderwijs en hybride oplossingen, zo anders dan zoveel andere grote universiteiten die snel voor een online academiejaar gekozen hebben. Door die slogan ‘on campus als het kan, online omdat het kan (en wanneer het moet)’ écht ernstig te nemen. Door dit ook maximaal te ondersteunen met een state-of-the-art test-and-trace-model in de Universiteitshallen. Onze aanpak is ook in vergelijkende studies als bijzonder doeltreffend omschreven en heeft ook buiten onze landsgrenzen veel aandacht geoogst. Op elk moment is Leuven overigens de centrumstad met de laagste viruscirculatie gebleven. 

Heeft u er ooit bij stilgestaan dat er in al die examenzittijden bijna niets is fout gelopen? Wist u dat we geen enkele besmettingscluster hebben vastgesteld op onze campussen? Beseft u dat onze studenten het in 2020 beter dan anders hebben gedaan? Mag het gezegd? 

Geleden en geleid

Ja, ik weet dat velen onder u geleden hebben in deze pandemie, en mogelijks nog steeds het hoofd trachten te bieden aan de moeilijke omstandigheden die deze pandemie met zich meebrengt. Coronamoeheid komt daar nog eens bovenop.

Ook ik heb geleden. Onder een gebrek aan rust en, soms, onder een bezwaard gemoed. Omdat je weet dat elke beslissing hoge risico’s inhoudt. Omdat je als rector voelt dat laksheid ziekte en dood kan meebrengen. Omdat we mekaar niet fysiek konden ontmoeten om spontaan van gedachten te wisselen en plannen ook informeel af te toetsen. Tenzij via die kleine venstertjes in Teams of Skype. Omdat de operationele uitvoering van vandaag altijd moest samengaan met de plannen voor morgen. Een strijd voor tijd en prioriteit. Dat vreet evident energie. 

Maar ik heb ook geleid. Met rustige vastheid en omringd door jullie allen. Jullie hebben mee geleid. In het aandacht opeisen voor mentale gezondheid, de verantwoordelijkheid voor jullie labo, in de zorg voor kwalitatief hoogstaand online onderwijs, in de behandeling van COVID-19-patiënten hier en elders, in de uitbouw van testcapaciteit en in de deskundige duiding van het publiek, in de zorg voor onze studenten en voor elkaar, in de versterking van onze digitale ruggengraat en de organisatie van de logistiek. In de uitwerking van zulke krachtige facultaire plannen. In zovele dimensies die tot dat unieke pad hebben geleid. 

Ik heb u vaak en uitvoerig geschreven tijdens de pandemie. Ik hoop dat er af en toe vertrouwen en geruststelling in de woorden te vinden was. Ik mocht veel brieven ontvangen, van studenten en van medewerkers. Ze hebben mijn energie, moed en durf aangescherpt. Ook wanneer ze pinnig of kritisch waren. Dank daarvoor.

Ik wil vooral u allen danken voor al uw inspanningen: voor onze studenten, voor de patiënten, voor elkaar. Van medewerkers op de ziekenhuisvloer over de collega’s van ICT en de stewards tijdens de examens tot de onderwijsmedewerkers en -diensten. Eigenlijk heel de universiteit.